Fotoğraf sanatında akımlar – 1

Özet: Fotoğraf sanatında akımlar, Dünya’da ve Ülkemizdeki öncülerini incelendiğim yazımda, dünya ve ülkemiz ayrımında kronolojik bir yapıda yazılmıştır. İlk kısımda kronolojik olarak dünya fotoğraf sanatını etkileyen veya yönlendiren akımlar incelenmiştir. İkinci kısımda ise ülkemiz fotoğraf tarihi ele alınmıştır. Yazının ekinde, fotoğraf sanatına önemli katkıları olmuş sanatçıların eserlerinden örneklerle desteklenmiştir.

Arap bilgini Alhazen’den İtalyan Leonardo da Vinci’ye, oradan 19.yy ortalarına kadar görüntüyü elde etme, dondurma çabası devam etmiştir. Bu duyguyu körükleyense, kimyasal ve teknik bazı çabaların, bunu olanaklı kılacağı ümidi vermesiydi. (Özendes, 1992 : 8)

Tarih içinde bazı kiyagerler kimi elementlerin ışık karşısında etkilendiğini gözlemlemişlerdir. Buna ilk örnek; 1550’li yıllarda yaşamış olan Fabricius’tur. Beyaz gümüş kristallerinin güneş ışığının etkisiyle menekşe rengine döndüğünü tesbit etmiştir. 1727 yılında Johan Heinrich Schultze ilk defa fotografik anlamda görüntü oluşturmak amacıyla çalışırken “gümüş nitrat” ın güneş ışığından karardığını tesbit etmişti. 1802 yılında, H. Davy, bir yaprağın görüntüsünü gümüş klorür içeren bir kimyasalla kaplı kağıdın üzerine aktarmıştır. Fakat, bu yöntemlerin hiç birinde kalıcı görüntü elde edilememiştir. (Erutku, 1999 : 6)

Her şey bir kulübenin çatısındaki güvercin evinin bulanık görüntüsüyle başladı. Dünyada var olan en eski fotoğraf Nicéphore Niépce tarafından 1827 yılının bir yaz günü çekildi. Niepce ışığa duyarlı yüzeylerde yaptığı sayısız deneme sonrasında aspalt ile kaplı yüzeyde görüntü oluşturmayı başarmıştı. Fotoğrafına “heliography” (güneş çizimi) adını vermişti. Sonraki yıllarda, 8 saate yakın süren pozlama süresini kısaltmaya çalışmış, daha keskin bir görüntü elde etmeyi, renkleri de gösterebilmek ve görüntünün uzun süre kalıcı olabilmesini sağlamaya çalışmıştı.

fotoğraf sanatında akımlar niepce

Niepce bu isteklerini yerine getirecek kadar yaşayamadı. Arkadaşı Daguerre çalışmalarını sürdürdü. Niepce’nin ilk fotoğrafından 12 yıl sonra, 7 şubat 1839’da Fransız Bilimler Akademi’sinde dünya’ya duyuruldu. Fotoğrafın bulunuşu ile sanat çevrelerinden gelen tepkiler farklıydı. (Erutku, 1999 : 6)

fotograf_sanatinda_akimlar_1_2

“… Bu sanatın sonudur.” W. Turner
“… Resim sanatı ölmüştür.” P. Delaroche.
“… Daduerreotype, gerçekten nesneleri büyük bir netlikle yanstmaya yarıyor. Bunu elle çizerek hiçbir kişinin hiçbir zaman başarmasına olanak yoktur.” E. Alan Poe

Fransız hükümeti daguerreotype’ın kullanımını serbest bıraktığı için çok kısa zamanda yaygınlaştı. Dönemin resssamları tedirgindi. Matbaa’nın, elyazmasının önüne geçmesi gibi fotoğrafında aynı etkiyi yapacağından korkuyorlardı. (Erutku, 1999 : 7)

İstanbul’da 28 Ekim 1839 tarihli “Takvim-i Vekayi” gazetesinin haberinde; “Fransalı Daguerre adlı marifet sahibinin cilveli bir ayna üzerinde güneş ışını yankı yaptırıp, nesnelerinhatlarını çıkardığı”ndan, “bazı saklanması gereken şeylerin böyle zapt edilebileceği düşünülecek olursa, bunun kıymetli bir icat olduğunun anlaşılacağı”ndan söz ediyordu. (Özendes, 1992 : 9)

Daguerreotype tek görüntü elde edilmesine olanak sağlayan bir teknikti. Bu görüntülerin daha çok sayıda insanın görmesine yarayacak bir duruma gelmesi gerekiyordu. 1841’de W. Henry Talbot’un bulduğu, görüntünün çok sayıda basılmasını sağlayan negatif elde etme metoduna Caltype ya da bulucusunun adından yola çıkarak Talbotype dendi. Artık her şey daha kolaylaşmıştı. Bu yeni teknikle, fotoğraf amaçlı geziler ve gezginlerde önemli derecede artış görüldü.

fotoğraf sanatında akımlar tablot

Doğuya yolculuk etme ve oradan belgeler getirme isteği ile fotoğraf işini öğrenen Fransız yazar Maxime du Camp 1843 yılının mayıs sonunda İzmir civarını ve Efes’i gezerek, İstanbul’a geldi. Fransız üretim mühendisi Ernest de Caranza, 1852’de İstanbul’a geldi ve Anadolu’yu gezerek pek çok Caotype görüntü çekti. Hazırladıkları albümleri dönemin sultanına sundu. (Özendes, 1992 : 11)

İlk fotoğraf çekenler, aynı zamanda kendi dönemlerinin tanınmış ressam ve sanatçılarıydılar. Bu sanatçılar fotoğrafın keşfi ile yeteneklerini bu yöne kaydırdılar. Rönesans dönemi portre geleneği incelendiğinde biçim ve öz bakımından yarattıklarıyla, fotoğrafın günümüzde yaşayan portre üstadı Yusuf KARSH ile usta ressam REMBRANT arasında yapıtlarındaki tüm ögelerin benzerliklerinden farklı olarak aralarında ancak çağ farkından söz edebiliriz.

fotograf_sanatinda_akimlar_1_4

Eserlerinde ışık kullanımı ve sağlam deseni ile güçlü bir renk anlayışına sahip olan Rambrant’ın figürlerinin H.C. Bresson’un röportaj fotoğraflarındaki sağlam bir görüş geleneği ile özdeştiğinden rahatlıkla söz edebiliriz. (Karadağ, 1989 : 167)

fotograf_sanatinda_akimlar_1_5

Empresyonist sanatçılar, klasik üsluptan sıyrılarak doğanın yaşanan gerçeğine eğilmeye başladılar. Fotoğrafta anı yakalamak diye adlandırılan bu türe yakın çalışan ressamlar, doğanın değişen anlarını ve o anın ışığının figürler üzerinde yarattığı titreşimleri yorumladılar. Paris’te gece yaşamı, balerinler, değişen doğa…

Son 80 yılda büyük aşamalar gösteren fotoğrafın varlığı öncelikle “yaşamın katıksız olarak resmedilmesi” gerçeğine dayanıyor. Fotoğrafa bakış açısı ne olursa olsun o bir şeyleri, bizleri, sosyal olayları, doğayı, tarihsel ve kültürel değerleri belgeliyordur. Ancak, gerçekler yorumlandığında yani fotografik görüntüye estetik biçim ve anlam yüklendiğinde fotoğraf o zaman gerçekten değer kazanacaktır.

Fotoğrafın diğer sanat dalları ile ilintisini değerlendirdikten sonra, fotoğrafta adından söz edilebilecek üsluplara kronolojik olarak göz atacağız.

KAYNAKÇA

Çizgen, G. (1998). Işık Çağı, Fotoğraf Çağı, Kelaynak Yayınları, İstanbul.
Bayer, Turan (1989). Sanat Fotoğrafında Üsluplar, Afsad 3.Fotoğraf Sempozyumu, Afsad Yayınları No: 20, 27-28 Mayıs 1989, Ankara.
Ertan, Güler, (1999). Türk Fotoğrafında 1960 Sonrası, Bileşim Yayın, İstanbul.
Ertan, Güler, Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze yıllara, dönemlere göre ayırarak fotoğrafçılar, fotoğraflar, akımlar, olaylar ve gelişmeler – Fotoğrafya sayı 4
Erutku, B. (1999). Fotoğraf Akımları ve Kullanılan Teknikler, M.Ü.G.S.F. Fotoğraf Bölümü Kültür
Yayınları, İstanbul.
Duygun Ufuk, Fotoğraf Akımları M.Ü. Fotoğraf Bölümü Yüksek Lisans çalışması.
Karadağ, Ç. (1989). Sanat Fotoğrafında Üsluplar, Afsad 3.Fotoğraf Sempozyumu, Afsad Yayınları No:
20, 27-28 Mayıs 1989, Ankara.
Özdemir, A.B. (1999). Çağdaş Sanat Akımları ve Fotoğraf, Papirüs Dergisi, 24.
Özendes, E. (1992). Türkiye’de Fotoğraf, İletişim Yayınları, İstanbul.
(1990). Fotoğraf Akımları, Refo Fotoğraf Sanatı Dergisi, İstanbul.

Yüksel ALTUN tarafından derlenen “Fotoğraf Sanatında Akımlar” yazı dizisi, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Fotoğraf Anasanat Dalı yüksek lisans programında, Prof. Güler ERTAN tarafından verilen program kapsamında seminer çalışması olarak hazırlanmıştır.

Yorumunuz

Top